กรรมฐานในพระพุทธศาสนามีกี่อย่าง ? และมีความแตกต่างกันอย่างไร ?

กรรมฐานในพระพุทธศาสนามี ๒ อย่างคือ
          ๑. สมถะกรรมฐาน
          ๒. วิปัสสนากรรมฐาน

กรรมฐานทั้ง ๒ อย่างนี้มีความแตกต่างกันคือ
          สมถะกรรมฐาน มุ่งเอาความสงบที่เป็นโลกียะ คือความ สงบในโลก โดยมุ่งเอาฌานเพื่อให้ได้โลกียอภิญญา อันมีพรหมภูมิเป็นที่สุด
 แต่วิปัสสนากรรมฐาน มุ่งเอาความสงบที่เป็น โลกุตตระ คือความสงบที่พ้นจากโลก อันมีพระนิพพานเป็นที่สุด

          สมถกรรมฐาน เพ่งบัญญัติเป็นอารมณ์ คือเพ่งเอาสิ่งที่โลกสมมุติ เรียกกันว่าเป็นนั่น เป็นนี่ เป็นอารมณ์ เช่นกสิณ ๔๐ เป็นต้น แต่วิปัสสนากรรมฐาน เพ่งปรมัติธรรม คือรูปนาม ขันธ์ ๕ ซึ่งเป็นของจริงแท้เป็นอารมณ์

          สมถกรรมฐาน ต้องเลือกจริต เช่น ราคะจริต ควรเจริญอสุภะ โทสจริตควรเจริญเมตตา โมหะจริต ควรเจริญอานาปานสติ ศรัธาจริตควรเจริญพุทธานุสติ เป็นต้น แต่วิปัสสนากรรรมฐาน ได้ทุกจริต

          สมถกรรมฐาน ทำจิตให้บริสุทธิ์ได้เพียงชั่วครั้งชั่วคราว แต่วิปัสสนากรรมฐาน สามารถทำให้จิตบริสุทธิ์ไปชั่วกาลอวสาน